Ảnh hộ chiếu của Srinivasa Ramanujan năm 1913, Thư viện Trinity College, Cambridge (Add. MS a94). Nguồn: Wikimedia Commons, giấy phép: CC BY 4.0.
Tác giả: Không rõ · Giấy phép: CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Srinivasa Ramanujan (Ra-ma-nu-gian)
Srinivasa Ramanujan Iyengar
1887 - 1920
- Sinh
- 22.12.1887, Erode, bang Tamil Nadu, Ấn Độ
- Mất
- 26.04.1920, Kumbakonam, bang Tamil Nadu, Ấn Độ
Ramanujan là thiên tài toán học người Ấn Độ gần như tự học, tìm ra gần 3.900 kết quả về chuỗi số, phân số liên tục và lý thuyết số. Lá thư ông gửi nhà toán học Anh G. H. Hardy đã đưa ông từ một nhân viên văn phòng ở Madras tới Đại học Cambridge.
Cuộc đời
Ramanujan sinh năm 1887 ở Erode, miền nam Ấn Độ, và lớn lên ở thị trấn Kumbakonam. Gia đình ông không giàu có.
Năm 16 tuổi, ông mượn được cuốn sách của G. S. Carr tổng hợp khoảng 5.000 định lý, phần lớn không kèm chứng minh. Ông tự học từ đó và bắt đầu tự tìm ra kết quả mới, ghi chép vào những cuốn sổ riêng.
Ông say mê toán đến mức bỏ bê các môn khác và không lấy được bằng đại học. Để kiếm sống, ông làm thư ký ở Madras trong khi vẫn tiếp tục nghiên cứu.
Năm 1913, ông gửi thư kèm nhiều công thức cho G. H. Hardy ở Đại học Cambridge. Hardy nhận ra một tài năng phi thường và mời ông sang Anh. Năm 1918, ông được bầu làm thành viên Hội Hoàng gia London, là một trong những người trẻ nhất và là người Ấn Độ thứ hai được vinh dự này.
Khí hậu lạnh, chế độ ăn khó khăn trong thời chiến và bệnh tật làm sức khoẻ ông suy sụp. Ông về Ấn Độ năm 1919 và mất năm 1920, khi mới 32 tuổi. Các cuốn sổ của ông đến nay vẫn được các nhà toán học nghiên cứu.
Đóng góp
- Số học
Hàm phân hoạch (cùng Hardy)
Số phân hoạch của n là số cách viết n thành tổng các số nguyên dương, không kể thứ tự. Hardy và Ramanujan tìm ra công thức ước lượng rất chính xác cho số này.
- Giải tích
Chuỗi vô hạn tính pi
Ramanujan tìm ra những chuỗi số hội tụ về 1/pi cực nhanh. Các ý tưởng của ông về sau được dùng trong máy tính để tính pi tới hàng triệu chữ số.
- Giải tích
Phân số liên tục và hàm theta giả
Ông tìm ra nhiều đẳng thức lạ và đẹp về phân số liên tục. Lá thư cuối đời ông mô tả các 'hàm theta giả', một chủ đề mà các nhà toán học vẫn đang khám phá.
- Số học
Số 1729
Khi Hardy đến thăm và nói số taxi 1729 của mình 'khá nhạt nhẽo', Ramanujan đáp ngay rằng đó là số nhỏ nhất viết được thành tổng hai lập phương theo hai cách khác nhau.
Thử một ý toán
Kiểm tra số 1729 của Ramanujan: 1^3 + 12^3 = 1 + 1728 = 1729 và 9^3 + 10^3 = 729 + 1000 = 1729. Thử tìm các cách viết số 5 thành tổng các số nguyên dương (không kể thứ tự): 5, 4+1, 3+2, 3+1+1, 2+2+1, 2+1+1+1, 1+1+1+1+1. Có 7 cách. Em đếm thử với số 6 (đáp số: 11).
Điều chưa chắc chắn
- Các nguồn ghi khác nhau về bệnh của ông: khi ở Anh ông từng được chẩn đoán lao, còn Wikipedia ghi ngày nay bệnh được cho là áp xe gan do amip.
- Một câu về "ý nghĩ của Thượng đế" hay được gán cho ông nhưng không có nguồn rõ ràng, nên trang này không dùng.