Sophie Germain, hình tượng bán thân trong sách Œuvres philosophiques de Sophie Germain (1896), Thư viện Quốc gia Pháp. Nguồn: Wikimedia Commons, giấy phép: phạm vi công cộng.
Tác giả: Không rõ (minh hoạ trong sách, 1896) · Giấy phép: Phạm vi công cộng · Wikimedia Commons
Sophie Germain (Xô-phi Giéc-manh)
Marie-Sophie Germain
1776 - 1831
- Sinh
- 01.04.1776, Paris, Pháp
- Mất
- 27.06.1831, Paris, Pháp
Sophie Germain là nhà toán học người Pháp tự học toán trong thư viện của cha khi phụ nữ chưa được vào đại học. Bà có đóng góp quan trọng cho định lý lớn Fermat và lý thuyết đàn hồi.
Cuộc đời
Sophie Germain sinh năm 1776 ở Paris. Khi bà 13 tuổi, cách mạng Pháp nổ ra và bà phải ở nhà nhiều, nên vùi đầu vào thư viện của cha.
Bà đọc câu chuyện về cái chết của Archimedes, người mải mê với hình học đến mức không để ý người lính đang tới gần. Bà nghĩ rằng một môn học khiến người ta say mê như vậy hẳn rất đáng học, và bắt đầu tự học toán, tự học cả tiếng Latinh và tiếng Hy Lạp để đọc sách.
Gia đình ban đầu phản đối, nhưng bà vẫn kiên trì. Vì phụ nữ không được học ở trường Bách khoa (École Polytechnique), bà xin chép bài giảng và gửi bài làm cho nhà toán học Lagrange dưới tên một nam sinh cũ là Monsieur Le Blanc.
Bà cũng dùng tên Le Blanc để viết thư cho Gauss về lý thuyết số. Khi Gauss biết người viết thư là một phụ nữ, ông bày tỏ sự ngưỡng mộ lòng can đảm của bà.
Bà đoạt giải thưởng lớn của Viện Hàn lâm Khoa học Paris cho bài luận về dao động của mặt phẳng đàn hồi. Bà mất năm 1831 ở Paris; ngày nay Viện Hàn lâm có một giải thưởng mang tên bà.
Đóng góp
- Số học
Đóng góp cho định lý lớn Fermat
Bà đưa ra một cách tiếp cận mới cho phương trình x^n + y^n = z^n, chứng minh được nhiều trường hợp đặc biệt. Ý tưởng của bà là nền tảng cho các nhà toán học sau đó trong nhiều năm.
- Số học
Số nguyên tố Sophie Germain
Một số nguyên tố p được gọi là số nguyên tố Sophie Germain nếu 2p + 1 cũng là số nguyên tố. Ví dụ 2, 3, 5, 11 đều là những số như vậy.
- Ứng dụng
Lý thuyết đàn hồi
Bà nghiên cứu toán học của việc một tấm kim loại mỏng rung lên khi bị gõ. Công trình này giúp bà đoạt giải của Viện Hàn lâm Khoa học Paris.
Thử một ý toán
Tìm số nguyên tố Sophie Germain nhỏ hơn 30. Với p = 2: 2 x 2 + 1 = 5, nguyên tố, đạt. p = 3: 7, đạt. p = 5: 11, đạt. p = 7: 15 = 3 x 5, không đạt. p = 11: 23, đạt. Hãy kiểm tra tiếp 13, 17, 19, 23, 29.
"...vì sợ bị chế giễu khi là một nhà khoa học nữ, trước đây tôi đã lấy tên ông LeBlanc khi gửi đến ông những ghi chép ấy..."
...fearing the ridicule attached to a female scientist, I have previously taken the name of M. LeBlanc in communicating to you those notes...
Điều chưa chắc chắn
- Wikipedia ghi đầy đủ tên giả bà dùng là Antoine-Auguste Le Blanc; nhiều nơi chỉ ghi ngắn là LeBlanc.
- Hình chân dung là tranh minh hoạ một tượng bán thân, in trong sách năm 1896, không rõ người vẽ.