Chân dung René Descartes, phỏng theo tranh của Frans Hals (1649). Nguồn: Wikimedia Commons, giấy phép: phạm vi công cộng.
Tác giả: Phỏng theo Frans Hals · Giấy phép: Phạm vi công cộng · Wikimedia Commons
René Descartes (Đề-các)
René Descartes
1596 - 1650
- Sinh
- 31.03.1596, La Haye (nay là thị trấn Descartes), vùng Touraine, Pháp
- Mất
- 11.02.1650, Stockholm, Thụy Điển
Descartes là nhà triết học và toán học người Pháp, người đã nối hình học với đại số. Hệ trục tọa độ Oxy mà các em dùng để vẽ đồ thị được gọi là hệ tọa độ Descartes để ghi nhớ ông.
Cuộc đời
René Descartes sinh năm 1596 ở La Haye, một thị trấn nhỏ ở Pháp mà nay đã đổi tên thành Descartes. Ông học ở trường dòng, rồi học luật.
Thời trẻ ông đi nhiều nơi ở châu Âu, từng phục vụ trong quân đội, và dành nhiều năm sống ở Hà Lan để suy nghĩ và viết sách.
Năm 1637, ông xuất bản cuốn Luận về phương pháp kèm ba phụ lục, trong đó có phụ lục Hình học (La Géométrie). Ở đây ông cho thấy mỗi đường cong có thể được mô tả bằng một phương trình, và ngược lại.
Descartes cũng là một trong những triết gia quan trọng nhất của thời cận đại. Ông chủ trương nghi ngờ mọi thứ cho tới khi tìm được điều chắc chắn, và câu 'Tôi tư duy, vậy tôi tồn tại' là điểm xuất phát của ông.
Năm 1649, Nữ hoàng Christina của Thụy Điển mời ông đến Stockholm. Ông qua đời ở đó vào tháng 2 năm 1650.
Đóng góp
- Hình học
Hình học giải tích
Descartes dùng đại số để giải bài toán hình học: mỗi điểm ứng với một cặp số, mỗi đường ứng với một phương trình. Nhờ đó, bài toán vẽ hình có thể chuyển thành bài toán tính toán.
- Hình học
Hệ tọa độ Descartes
Hệ trục Ox, Oy vuông góc mang tên ông. Mỗi điểm trên mặt phẳng được xác định bằng hai số (x; y).
- Đại số
Ký hiệu đại số hiện đại
Ông dùng các chữ cuối bảng chữ cái như x, y, z cho ẩn số và chữ đầu như a, b, c cho số đã biết. Cách viết số mũ như x^2, x^3 cũng được ông dùng rộng rãi.
- Đại số
Quy tắc dấu Descartes
Quy tắc này giúp đoán số nghiệm dương của một đa thức bằng cách đếm số lần các hệ số đổi dấu. Đây là một công cụ nhanh để kiểm tra trước khi giải.
Thử một ý toán
Vẽ đường thẳng y = 2x + 1 trên hệ trục tọa độ. Lập bảng: x = 0 thì y = 1; x = 1 thì y = 3; x = -1 thì y = -1. Ba điểm (0; 1), (1; 3), (-1; -1) thẳng hàng. Kiểm tra xem điểm (3; 7) có nằm trên đường thẳng không: 2 x 3 + 1 = 7, có.
"Tôi tư duy, vậy tôi tồn tại."
Je pense, donc je suis.
Điều chưa chắc chắn
- Hình học giải tích được Descartes và Fermat phát triển song song, mỗi người một cách.
- Câu nói quen thuộc nhất của ông thường được viết bằng tiếng Latinh "Cogito, ergo sum", nhưng bản gốc năm 1637 viết bằng tiếng Pháp.