Nguyễn Hữu Việt Hưng
Sinh năm 1954
- Sinh
- 28.08.1954, Hà Nội
Nguyễn Hữu Việt Hưng là giáo sư Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội), nghiên cứu tô pô đại số, ngành dùng đại số để phân biệt các hình và các không gian. Ông là một trong những nhà khoa học đầu tiên nhận Giải thưởng Tạ Quang Bửu.
Cuộc đời
Nguyễn Hữu Việt Hưng sinh năm 1954 ở Hà Nội. Ông tốt nghiệp đại học năm 1976, bảo vệ luận án tiến sĩ năm 1983 dưới sự hướng dẫn của giáo sư Huỳnh Mùi và luận án tiến sĩ khoa học năm 1996, đều ở Việt Nam.
Ông là giáo sư, chủ nhiệm bộ môn Đại số - Hình học - Tô pô của Khoa Toán - Cơ - Tin học và là trưởng nhóm nghiên cứu Tô pô Đại số tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội. Ông có hơn 40 bài báo khoa học và là tác giả nhiều sách giáo khoa toán.
Ông từng là Phó Chủ tịch Hội Toán học Việt Nam phụ trách quan hệ quốc tế, thành viên Hội đồng khoa học của Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán (VIASM) và ban biên tập tạp chí Vietnam Journal of Mathematics.
Năm 2014, ông nhận Giải thưởng Tạ Quang Bửu cho một bài báo đăng trên tạp chí Mathematische Annalen và được phong danh hiệu Nhà giáo Nhân dân. Cùng năm, các đồng nghiệp ở Pháp tổ chức một ngày hội thảo tô pô đại số mừng sinh nhật 60 tuổi của ông; năm 2024, một hội nghị quốc tế ở Hà Nội mừng sinh nhật 70 tuổi của ông.
Đóng góp
- Hình học
Đại số Dickson - Mùi và đại số Steenrod
Tô pô đại số gắn cho mỗi không gian những đối tượng đại số để "đếm" các lỗ hổng của nó. Đại số Steenrod là bộ công cụ tác động lên các đối tượng ấy. Bài báo năm 2012 của ông mô tả các phép biến đổi giữa những đại số Dickson - Mùi khi xét chúng dưới tác động của đại số Steenrod, và được trao Giải thưởng Tạ Quang Bửu.
- Hình học
Giả thuyết về các lớp cầu
Ông đề xuất và nghiên cứu một giả thuyết về việc những phần tử nào trong đồng điều của một số không gian có thể đến từ mặt cầu. Ông và các cộng sự đã chứng minh được nhiều trường hợp.
- Hình học
Đối đồng điều của đại số Steenrod
Đây là bài toán trung tâm khi tính các "nhóm đồng luân" của mặt cầu, một trong những câu hỏi khó nhất của tô pô. Ông có nhiều kết quả về cấu trúc của các đối tượng này.
- Giáo dục toán
Xây dựng nhóm nghiên cứu tô pô đại số
Ông đào tạo nhiều nghiên cứu sinh và duy trì một nhóm nghiên cứu tô pô đại số mạnh trong nước, có nhiều hợp tác với các nhà toán học Pháp.
Giải thưởng và vinh danh
- 2014Giải thưởng Tạ Quang Bửu (năm đầu tiên giải được trao)
- 2014Danh hiệu Nhà giáo Nhân dân
Thử một ý toán
Công thức Euler và "lỗ hổng" của khối đa diện
Với một khối đa diện có V đỉnh, E cạnh và F mặt, số V - E + F cho biết khối ấy có bao nhiêu "lỗ thủng". Mọi khối không có lỗ (như hình lập phương) đều cho kết quả 2. Đây là một trong những bất biến tô pô đầu tiên mà loài người tìm ra.
Ví dụ
Hình lập phương: 8 - 12 + 6 = 2. Hình chóp tam giác: 4 - 6 + 4 = 2. Hình lăng trụ tam giác: 6 - 9 + 5 = 2. Một "khung tranh" vuông có lỗ ở giữa ghép từ 4 thanh: V = 16, E = 32, F = 16, nên V - E + F = 0. Kết quả khác 2 cho thấy khung tranh có một lỗ.
Điều chưa chắc chắn
- Cách gọi "giả thuyết Hưng" chưa được các nguồn của trang này xác nhận; các nguồn chỉ xác nhận bài báo của ông về giả thuyết đại số tổng quát về các lớp cầu (cùng Ngô Anh Tuấn, 2020).