Ảnh chụp chung bốn người; ông Ngô Việt Trung đứng ngoài cùng bên trái.
Từ trái sang: Ngô Việt Trung, Kyoji Saito, Frédéric Pham, Gert-Martin Greuel tại Oberwolfach năm 2009. Ảnh: Gert-Martin Greuel, MFO, CC BY-SA 2.0 de, qua Wikimedia Commons.
Tác giả: Gert-Martin Greuel (bản quyền: Mathematisches Forschungsinstitut Oberwolfach, MFO) · Giấy phép: CC BY-SA 2.0 de · Wikimedia Commons
Ngô Việt Trung
Sinh năm 1953
- Sinh
- 08.05.1953, quê quán Điện Bàn, Quảng Nam (nay thuộc thành phố Đà Nẵng)
Ngô Việt Trung là nhà toán học chuyên về đại số giao hoán, từng là Viện trưởng Viện Toán học và Chủ tịch Hội Toán học Việt Nam. Ông có hơn một trăm công trình đăng trên các tạp chí quốc tế và được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh.
Cuộc đời
Ngô Việt Trung sinh năm 1953, quê ở Điện Bàn, Quảng Nam. Ông học lớp chuyên toán Trường Việt Đức (Hà Nội), năm 1969 đoạt giải nhất kỳ thi học sinh giỏi toán miền Bắc, rồi ở tuổi 16 sang Đức học đại học.
Tại Đại học Martin Luther Halle-Wittenberg (Đức), ông lấy bằng thạc sĩ năm 1974, tiến sĩ năm 1978 và tiến sĩ khoa học năm 1983. Từ năm 1983, ông làm việc tại Viện Toán học Việt Nam, được phong Giáo sư năm 1991 và làm Trưởng phòng Đại số và Lý thuyết số.
Năm 2000, ông được bầu làm viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Thế giới (TWAS). Ông là Viện trưởng Viện Toán học (2007-2013) và Chủ tịch Hội Toán học Việt Nam (2018-2023), đồng thời thường được mời giảng ở các trường đại học châu Âu và châu Á.
Ông có hơn 115 công bố quốc tế. Một công trình tiêu biểu gần đây, viết cùng Nguyễn Đăng Hợp, đăng trên tạp chí Inventiones Mathematicae năm 2019 và được trao Giải thưởng Tạ Quang Bửu năm 2022.
Đóng góp
- Đại số
Bất biến và cấu trúc của vành địa phương và vành phân bậc
Vành là một hệ thống số có phép cộng và phép nhân, như tập các đa thức. Ông cùng GS Nguyễn Tự Cường và GS Lê Tuấn Hoa nghiên cứu các "bất biến", tức những con số đặc trưng giúp phân loại các vành này. Cụm công trình được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh.
- Đại số
Hàm độ sâu của lũy thừa biểu tượng
Bài báo năm 2019 (cùng Nguyễn Đăng Hợp) nghiên cứu một đại lượng gọi là "độ sâu" thay đổi thế nào khi lấy lũy thừa ngày càng cao của một iđêan, và giải quyết ba câu hỏi mở về tính tăng, tính hội tụ và tính tuần hoàn của nó.
- Đại số
Độ chính quy Castelnuovo-Mumford
Đây là một con số đo độ "phức tạp" của một hệ phương trình đa thức. Ông cùng các cộng sự quốc tế chứng minh rằng khi lấy lũy thừa của iđêan, con số này về sau tăng theo quy luật rất đều đặn.
- Đại số
Đại số tổ hợp
Ông nghiên cứu những iđêan sinh ra từ đồ thị và các cấu trúc tổ hợp, nối đại số với bài toán đếm và hình học. Đây là hướng giao thoa đang phát triển mạnh trên thế giới.
Giải thưởng và vinh danh
- 2000Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Thế giới (TWAS)
- 2009Giải thưởng Nhân tài Đất Việt, lĩnh vực Khoa học tự nhiên
- 2017Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ (cùng Nguyễn Tự Cường, Lê Tuấn Hoa)
- 2022Giải thưởng Tạ Quang Bửu
Thử một ý toán
Ước chung của hai đa thức
Đại số giao hoán nghiên cứu các tập đa thức giống như số học nghiên cứu số nguyên. Hai đa thức cũng có "ước chung lớn nhất" giống hai số. Mọi tổng dạng a(x) nhân đa thức thứ nhất cộng b(x) nhân đa thức thứ hai đều chia hết cho ước chung ấy, và tập hợp các tổng như vậy là một ví dụ về iđêan.
Ví dụ
x^2 - 1 = (x - 1)(x + 1) và x^2 + 3x + 2 = (x + 1)(x + 2). Ước chung lớn nhất là x + 1. Kiểm tra: thay x = -1 vào cả hai đa thức đều được 0. Ví dụ một tổng: (x^2 + 3x + 2) - (x^2 - 1) = 3x + 3 = 3(x + 1), đúng là chia hết cho x + 1.
Điều chưa chắc chắn
- Các nguồn ghi khác nhau về năm nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh: năm 2017 (Wikipedia tiếng Việt, TWAS) hoặc đợt năm 2016 (Viện Toán học: quyết định cuối năm 2016, trao đầu năm 2017).
- Các nguồn chỉ ghi quê quán Điện Bàn, không ghi rõ nơi sinh.