Emmy Noether (trước 1910), không rõ người chụp. Nguồn: Wikimedia Commons, giấy phép: phạm vi công cộng.
Tác giả: Không rõ · Giấy phép: Phạm vi công cộng · Wikimedia Commons
Emmy Noether (Nơ-te)
Amalie Emmy Noether
1882 - 1935
- Sinh
- 23.03.1882, Erlangen, Bayern, Đức
- Mất
- 14.04.1935, Bryn Mawr, Pennsylvania, Hoa Kỳ
Emmy Noether là nhà toán học người Đức, được nhiều nhà khoa học lớn coi là người phụ nữ quan trọng nhất trong lịch sử toán học. Định lý Noether nối sự đối xứng với các định luật bảo toàn trong vật lý.
Cuộc đời
Emmy Noether sinh năm 1882 ở Erlangen trong một gia đình Do Thái; cha bà là nhà toán học Max Noether. Lúc đầu bà định trở thành giáo viên tiếng Pháp và tiếng Anh.
Bà chọn học toán ở Đại học Erlangen, khi phụ nữ còn bị hạn chế rất nhiều trong đại học. Sau khi có bằng tiến sĩ, bà dạy ở Erlangen suốt bảy năm mà không được trả lương.
Năm 1915, David Hilbert và Felix Klein mời bà về Göttingen. Khoa triết phản đối việc một phụ nữ giảng dạy, nên trong bốn năm các buổi giảng của bà phải đứng tên Hilbert. Đến năm 1919 bà mới được công nhận chính thức.
Ở Göttingen, bà xây dựng nhiều phần quan trọng của đại số trừu tượng và thu hút một nhóm học trò đông đảo. Năm 1918, bài báo chứa định lý Noether được trình bày tại Göttingen.
Năm 1933, chính quyền Quốc xã đuổi người Do Thái khỏi các trường đại học. Bà sang Mỹ dạy ở trường nữ Bryn Mawr và giảng ở Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton. Bà mất năm 1935 sau một ca phẫu thuật.
Đóng góp
- Ứng dụng
Định lý Noether
Mỗi sự đối xứng của một hệ vật lý đi kèm với một đại lượng được bảo toàn. Ví dụ: định luật vật lý không đổi theo thời gian dẫn đến bảo toàn năng lượng.
- Đại số
Lý thuyết vành và ideal
Bà nghiên cứu các tập hợp có phép cộng và phép nhân (gọi là vành) theo cách tổng quát. Các 'vành Noether' mang tên bà là khái niệm cơ bản của đại số hiện đại.
- Đại số
Cách làm đại số trừu tượng
Thay vì tính toán với từng ví dụ, bà tìm cấu trúc chung đằng sau chúng. Cách nhìn này ảnh hưởng tới cả những ngành xa như tôpô đại số.
Thử một ý toán
Một ví dụ nhỏ về 'cấu trúc' kiểu Noether: các số chẵn đóng với phép cộng và phép nhân (chẵn + chẵn = chẵn, chẵn x số bất kỳ = chẵn). Thử với các số chia hết cho 3: 6 + 9 = 15, 6 x 7 = 42, đều chia hết cho 3. Hỏi: tập các số lẻ có tính chất này với phép cộng không? (Gợi ý: 3 + 5 = 8.)
"Các phương pháp của tôi thực ra là cách làm việc và cách suy nghĩ; vì thế chúng đã len vào khắp nơi mà không ai ghi tên."
My methods are really methods of working and thinking; this is why they have crept in everywhere anonymously.
Điều chưa chắc chắn
- Định lý Noether được chứng minh khoảng năm 1915; bài báo được Felix Klein trình bày ngày 26.07.1918 vì bà không phải thành viên của hội khoa học.