
David Hilbert năm 1907, ảnh in trên American Journal of Mathematics. Nguồn: Wikimedia Commons, giấy phép: phạm vi công cộng.
Tác giả: Không rõ · Giấy phép: Phạm vi công cộng · Wikimedia Commons
David Hilbert (Hin-be)
David Hilbert
1862 - 1943
- Sinh
- 23.01.1862, Königsberg hoặc Wehlau gần Königsberg, Phổ (nay thuộc Nga)
- Mất
- 14.02.1943, Göttingen, Đức
Hilbert là nhà toán học người Đức có ảnh hưởng lớn nhất đầu thế kỷ 20. Năm 1900, ông nêu 23 bài toán lớn định hướng cho toán học suốt cả thế kỷ.
Cuộc đời
Hilbert sinh năm 1862 ở vùng Königsberg, nước Phổ (nay là Kaliningrad, Nga). Ông học và làm việc ở Đại học Königsberg, nơi ông kết bạn thân với nhà toán học Hermann Minkowski.
Năm 1895, nhờ Felix Klein giới thiệu, ông về Đại học Göttingen và ở đó tới cuối đời. Trong thời Klein và Hilbert, Göttingen trở thành trung tâm toán học hàng đầu thế giới.
Năm 1899, cuốn Cơ sở hình học của ông xây dựng lại hình học Euclid với một hệ tiên đề đầy đủ và chặt chẽ hơn.
Tại Đại hội Toán học Quốc tế ở Paris năm 1900, ông đưa ra danh sách 23 bài toán chưa giải. Nhiều bài trong số đó đã thúc đẩy những phát hiện lớn của thế kỷ 20, và một số vẫn còn mở.
Ông bảo vệ lý thuyết tập hợp của Cantor và muốn đặt toàn bộ toán học lên một nền móng logic vững chắc. Những năm cuối đời, ông chứng kiến chính quyền Quốc xã đuổi nhiều đồng nghiệp khỏi Göttingen. Ông mất năm 1943.
Đóng góp
- Giáo dục toán
23 bài toán Hilbert (1900)
Danh sách các câu hỏi lớn ông cho là quan trọng nhất cho thế kỷ mới. Giải được một bài trong đó là vinh dự lớn với bất kỳ nhà toán học nào.
- Hình học
Hệ tiên đề cho hình học
Ông bổ sung những tiên đề mà Euclid ngầm dùng nhưng không viết ra, như về thứ tự các điểm trên đường thẳng. Nhờ đó mọi chứng minh hình học có thể kiểm tra từng bước.
- Giải tích
Không gian Hilbert
Đây là một loại 'không gian' có thể có vô hạn chiều nhưng vẫn đo được độ dài và góc. Nó là ngôn ngữ toán học của cơ học lượng tử.
- Logic và tin học
Chương trình Hilbert về nền tảng toán học
Ông muốn chứng minh rằng toán học không bao giờ tự mâu thuẫn. Kurt Gödel về sau chỉ ra rằng mục tiêu ấy không thể đạt được trọn vẹn.
Thử một ý toán
Khách sạn Hilbert: một khách sạn có vô hạn phòng đánh số 1, 2, 3,... và đã kín chỗ. Có thêm một khách đến. Cách xếp: khách ở phòng n chuyển sang phòng n + 1, khách mới vào phòng 1. Nếu có thêm vô hạn khách mới thì sao? Gợi ý: chuyển khách phòng n sang phòng 2n, các phòng lẻ sẽ trống.
"Chúng ta phải biết. Chúng ta sẽ biết."
Wir müssen wissen. Wir werden wissen.
Điều chưa chắc chắn
- Các nguồn ghi khác nhau về nơi sinh: MacTutor ghi Wehlau gần Königsberg, Wikipedia ghi Königsberg (theo lời chính Hilbert) hoặc Wehlau.