Chân dung Blaise Pascal (khoảng 1690), bản sao theo tranh của François II Quesnel, lưu ở Versailles. Nguồn: Wikimedia Commons, giấy phép: phạm vi công cộng.
Tác giả: Không rõ (bản sao theo tranh của François II Quesnel) · Giấy phép: Phạm vi công cộng · Wikimedia Commons
Blaise Pascal (Pa-xcan)
Blaise Pascal
1623 - 1662
- Sinh
- 19.06.1623, Clermont (nay là Clermont-Ferrand), vùng Auvergne, Pháp
- Mất
- 19.08.1662, Paris, Pháp
Pascal là nhà toán học, vật lý và triết học người Pháp, một thần đồng được cha tự dạy ở nhà. Ông chế tạo một trong những máy tính cơ học đầu tiên và cùng Fermat đặt nền móng cho lý thuyết xác suất.
Cuộc đời
Pascal sinh năm 1623 ở Clermont. Mẹ mất khi ông còn nhỏ, và cha ông, Étienne Pascal, tự dạy con ở nhà.
Năm 16 tuổi, Pascal viết một bài luận quan trọng về đường conic, trong đó có định lý mang tên ông về sáu điểm trên một đường conic.
Để giúp cha, một quan thu thuế, đỡ vất vả với những phép tính dài, từ năm 1642 ông bắt đầu chế tạo máy tính cơ học, sau này gọi là Pascaline. Đơn vị đo áp suất 'pascal' cũng mang tên ông nhờ các thí nghiệm về áp suất không khí, trong đó có thí nghiệm năm 1648 trên núi Puy de Dôme do anh rể ông thực hiện.
Năm 1654, ông trao đổi thư với Fermat về bài toán chia tiền cược, mở đầu lý thuyết xác suất. Cùng năm, ông viết chuyên luận về tam giác số mà ngày nay ta gọi là tam giác Pascal.
Những năm cuối đời, ông chủ yếu viết về triết học và tôn giáo; cuốn Suy tưởng (Pensées) được in sau khi ông mất. Pascal qua đời ở Paris năm 1662, khi mới 39 tuổi.
Đóng góp
- Xác suất và tổ hợp
Tam giác Pascal
Mỗi số trong tam giác bằng tổng hai số ngay trên nó. Các hàng của tam giác cho ta hệ số khi khai triển (a + b)^n và số cách chọn k đồ vật từ n đồ vật.
- Xác suất và tổ hợp
Lý thuyết xác suất
Cùng Fermat, ông tìm cách chia tiền cược công bằng dựa trên khả năng thắng của mỗi người. Đó là bước đầu của môn xác suất.
- Logic và tin học
Máy tính Pascaline
Máy dùng các bánh răng để cộng và trừ, tự động nhớ sang hàng bên cạnh. Ông là một trong hai người đầu tiên phát minh ra máy tính cơ học.
- Hình học
Định lý Pascal về đường conic
Nếu sáu điểm nằm trên một đường conic, thì ba giao điểm của các cặp cạnh đối của hình lục giác tạo bởi chúng nằm trên một đường thẳng. Ông tìm ra điều này năm 16 tuổi.
Thử một ý toán
Viết 6 hàng đầu của tam giác Pascal: 1 / 1 1 / 1 2 1 / 1 3 3 1 / 1 4 6 4 1 / 1 5 10 10 5 1. Hàng 1 3 3 1 cho (a + b)^3 = a^3 + 3a^2b + 3ab^2 + b^3. Thử cộng các số trên mỗi hàng: 1, 2, 4, 8, 16, 32. Em thấy quy luật gì?
"Ta thường dễ bị thuyết phục bởi những lý lẽ mình tự tìm ra hơn là những lý lẽ người khác nghĩ ra."
We are usually convinced more easily by reasons we have found ourselves than by those which have occurred to others.
Điều chưa chắc chắn
- Tam giác số đã được các nhà toán học Ấn Độ, Ba Tư, Trung Quốc biết từ trước; Pascal là người nghiên cứu nó có hệ thống ở châu Âu.
- Chuyên luận về tam giác số được viết năm 1654 nhưng tới năm 1665 mới được in.